Ölçüm, ölçmek (measurement)
notlar
- sadece çizgi ölçebiliriz
- yani sadece mesafe ölçebiliriz
- yani sadece "aralık" ölçebiliriz
- mesafe geometride çizgi olarak gösterilir
- mesela "hareket" diye bir şey ölçmeyiz
- "hız" diye bir şey ölçeriz
- hız da bir orandır (A) \[\text{hız}=\frac{\text{geçilen yol}}{\text{birim yol}}\] burada\[\text{geçilen yol}=\text{mesafe}\]\[\text{birim yol}=\text{zaman}\]ama genelde böyle yazılır:\[\text{hız}=\frac{\text{mesafe}}{\text{zaman}}\]ama doğrusu (A)dır.
- mesafe nedir? mesafe "uzay" mıdır? "Mekan" mıdır?
- derin ve önemli bir konu
Fizikte ölçüm otoritesi
- Ölçmek yani deney, bilimsel deneyin mutlak otorite olduğunu kabul edenler vardır
- Mesela, Galileo'nun, serbest düşüşle ilgili deney yapıp yapmadığı tartışılır. Matematiğin otoritesi mi önce gelir yoksa deneyin mi?
- Fizikte bir de "prediction" yani "tahmin", "kehanet" gibi bir şeyin otoritesinden bahsedilir. Yani "bilimsel kehanet" gibi bir şey.
- Eldeki verilere bakarak ileride olacak bir şeyi tahmin ediyorsunuz. Sonra bu kehaneti gözlemlerle, deneylerle bulmaya çalışıyorsunuz. Tabii işin aslı ölçüm. Çünkü fizikte deney dedikleri şey de aslında bir ölçüm.
Model - Gözlem = Hata
- Ölçümün temel yöntemi budur
- Ölçüm aletlerinize uygun bir matematiksel model belirlersiniz
- Neyi öçeceğinizi belirlersiniz
- Gözlem yaparsını, yani ölçüm yaparsınız. Modelle ölçüm arasındaki fark hatadır, hata da bilgidir.
Birimsiz ölçüm olmaz
- Ölçmek için bir birim seçmeniz gerekir
Her ölçüm tektir
- Ölçüm sürekli değildir, tek tek ölçülür.