Descartes'ın görüşü çok daha radikaldi. Hayvanlara tam anlamıyla birer makine (otomata) gözüyle baktı. Argümanı şöyle:

• İnsan bedeni de dahil olmak üzere tüm maddi dünya mekanik yasalara tabidir.
  
• Hayvanların ruhu yoktur (res cogitans); yalnızca uzamlı madde (res extensa) vardırlar.
  
• Bu yüzden bir köpek acı çektiğinde "ağlamak", bir saatin çalışmasından farklı değildir — içeride gerçek bir deneyim yoktur, yalnızca mekanik tepki vardır.
  
• İnsanı hayvanlardan ayıran şey ise akıl ve dil: bir makine sonsuz bağlamda anlamlı konuşamaz, ama insan konuşabilir.
  

Bu görüş, Discourse on the Method (1637) ve Traité de l'homme'da açıkça ortaya konur. Döneminde etik açıdan tartışmalıydı; hayvanlar acı hissetmiyorsa, onlara yapılan işkence de ahlaki bir sorun değildi.

Leibniz de canlıları makine olarak nitelendirdi, ama bunu daha derine götürerek Descartes'ı aştığını düşündü. Ona göre:

• Doğanın makineleri (yani canlılar), yapay makinelerden farklıdır: parçalarının her parçası da makinedir, sonsuza dek.
  
• Bir saatin dişlileri daha küçük dişlilerden oluşmaz; ama bir yaprak, hücreleri, onlar da daha küçük yapılarla sonsuza iner.
  
• Bu yüzden canlı, sonsuz karmaşıklıkta bir makinedir — bu onu mekanik olmaktan çıkarmaz, ama basit bir otomatayla eşitlemez.
  

Öte yandan Leibniz, Descartes'ın aksine hayvanlara belirli ölçüde algı ve bellek atfetti. Monadoloji'de hayvanların "algılayan monadlar" olduğunu söyler; bilinç değil, ama bir tür içsel durum.

İlginç olan şu: Leibniz, Descartes'ı çürütmeye çalışırken aslında onun mekanik çerçevesini derinleştirdi — tamamen terk etmedi. Modern yapay zeka ve zihin felsefesi tartışmalarında her iki pozisyonun da izleri hâlâ görülür.

Bu düşüncenin modern karşılığı büyük ölçüde "mekanizm" (mechanism) veya "fizikalizm" (physicalism) çatısı altında yaşıyor. Birkaç ana akım var:

Biyolojik Mekanizm
Canlıların, ilkesel olarak fizik ve kimya yasalarıyla tam açıklanabilir sistemler olduğu görüşü. Descartes'ın saat metaforunun yerini bugün hücresel sinyal yolakları, gen ekspresyonu, nöral devreler aldı — ama temel mantık aynı.

Fonksiyonalizm (Zihin Felsefesi)
Zihnin, belirli bir maddeye değil işlevsel organizasyona bağlı olduğunu savunur. Buna göre doğru biçimde organize edilmiş bir robot da zihinsel durumlara sahip olabilir — bu, Leibniz'in "sonsuz karmaşıklık" sezgisinin modern versiyonu sayılabilir.

Eliminatif Materyalizm
En radikali: "inanç", "arzu", "acı" gibi kavramların günün birinde nörobilimsel terimlerle tamamen ikame edileceğini savunur (Churchland çifti). Descartes'ın hayvan görüşünü insana da uygulamak gibi.

Karşı sesler
Fenomenoloji (Husserl, Merleau-Ponty) ve biyosemiyotik (Uexküll), canlıyı salt mekanik sistemle açıklamanın anlam ve deneyim boyutunu kaçırdığını söyler. Canlı, çevresini anlam çerçevesinde yorumlar — bir termostat bunu yapmaz.

Kısaca: yerleşmiş ama sınırlı kullanımlı bir kelime.

• TDK Sözlüğü'nde doğrudan "otomata" girişi yok; ancak aynı kökten gelen "otomat" var (Almanca Automat üzerinden): para atıldığında çalışan makine anlamında.
  
• Felsefe ve tarih metinlerinde "otomata" Latince/Yunanca kaynaklı teknik terim olarak olduğu gibi kullanılır — tırnak içinde ya da italik yazılarak yabancı terim muamelesi görür.
  
• Yunancası αὐτόματα (automata), "kendi kendine hareket eden" demek; tekili automaton.
  
• Türkçe felsefe literatüründe "özdevimli", "kendi kendine işleyen makine" gibi açımlayıcı çeviriler de denenmiş, ama "otomata" daha çok tercih ediliyor çünkü kavramın tarihsel ağırlığını taşıyor.
  

Yani akademik metinlerde çekinmeden kullanabilirsin — ama sokakta anlaşılmasını bekleme.

Aristoteles, canlıları makineyle özdeşleştirmedi — tam tersine, mekanik açıklamayı yetersiz buldu. Ama yine de otomata kavramını biliyordu ve kullandı.

Politika'da ilginç bir pasaj var: köleliği tartışırken şöyle der — eğer mekikler kendi kendine dokusaydı, kölelere ihtiyaç olmazdı. Burada "kendi kendine hareket eden araç" olarak otomata fikrine atıfta bulunur. Yani kavramı tanıyor, ama bunu canlılıkla değil araçsallıkla ilişkilendiriyor.

Canlılar için geliştirdiği asıl kavram "psykhe" (ψυχή) — Türkçe'ye genellikle "ruh" diye çevrilir ama yanıltıcı. Aristoteles'te psykhe, bedenin formu ya da ilkesi; yani canlıyı canlı yapan organizasyon. Üç katmanı var:

• Bitkisel psykhe: beslenme, büyüme, üreme
  
• Duyusal psykhe: algı, hareket, arzu (hayvanlarda)
  
• Akılsal psykhe: düşünme (insanda)
  

Bu şema, Descartes'ın makine teorisinin tam karşıtı: canlı, mekanik parçaların toplamına indirgenemez; amaca yönelik (teleolojik) bir bütündür.

İlginç olan şu: Yunanlılar otomata kavramını felsefi değil teknik anlamda çok daha önce kullandı.

Homeros'ta bile var — İlyada'da Hefaistos'un kendi kendine hareket eden altın hizmetçiler yaptığından söz edilir. Yani "kendi kendine işleyen yapay varlık" fikri mitolojide çok eskiye gider.

Ktesibios ve Heron of Alexandria (M.Ö./M.S.) ise gerçekten çalışan otomatalar inşa etti — buharla çalışan mekanizmalar, oyun sahneleyen kuklalar. Bunlar felsefi değil mühendislik ürünüydü, ama düşünceye zemin hazırladı.

Epikuros atomcu geleneği devraldı (Demokritos'tan) ve canlıları da atomların bileşimi olarak gördü — bu anlamda Descartes'a en yakın antik pozisyon bu. Ruh da atomlardan oluşur, ölümle dağılır.

Stoacılar ise farklı bir yol tuttu: evreni logos (akıl/ilke) ile nefes alan bir bütün olarak gördüler. Canlılar bu evrensel aklın parçası — ne saf makine, ne de Aristoteles'in ayrı psykhesi. Panpsişizme yakın bir pozisyon.

Yani Descartes bu fikri yoktan icat etmedi — atomcu geleneği mekanik fiziğin diliyle yeniden kurdu. Aristoteles ise tam anlamıyla karşı kutuptaydı ve ironik biçimde modern biyoloji onu kısmen rehabilite etti: teleoloji, "işlev" ve "adaptasyon" kavramlarıyla evrimsel biyolojiye geri döndü.