‎

Büyük Türk Filozofu Temel'in Felsefesi

Hedef

Temel fıkralarına felsefe açısından bakmak
En popüler fıkraları inceleyip ortak bir Temel mantığı var mı onu bulmak istiyoruz
Belki vardır belki yoktur bakacağız
Temel mantığını formel bir mantıkmış gibi çalışacağız
temel yazısı
Temel fıkraları konusunda yazdığım yazıyı bulamadım iki seçenek var fıkrası konusunda yazdıklarımı yeniden yazarım veya yapay zekaya sorarım
Chatgpt'ya sorabiliriz bunu da Gemini ile Galileo çalışıyoruz

chatgpt

Temel fıkralarını biliyorsun. Bu fıkraları felsefe metinleriymiş gibi incelemek istiyorum.
Acaba bir çok Temel fıkrasını felsefe metinleri olarak incelersek hepsinde ortak olan bir "Temel Mantığı" diye bir mantık tipi bulabilir miyiz? Aristo mantığı var. Belki bir de Temel mantığı vardır. Olmasa bile böyle bir inceleme yapmak eğlenceli olur diye düşünüyorum.
Bütün fıkralar gibi, Temel fıkralarının bir çoğu da orijinal olmayabilir, bazı fıkralar yabancı kaynaklardan Temel bağlamına adapte edilmiş olabilir.
Mesela, "iki olasılık var…" fıkrasının bir versiyonunu X'te duydum.
Felsefe açısından baktığımızda "iki olasılık var…" diye akıl yürütmek felsefi bir yöntem değil mi? Aristo'nun bu şekilde mantık yürüttüğünü düşünüyorum, bu bağlamda Aristo'dan örnek alıntılar verebilir misin?
Aristo, bildiğim kadar cevaplar sadece evet veya hayır olan sorular sorarak felsefe yapar. Bu konuda da örnekler verebilir misin?
Aslında, istediğim türden bir yazı yazdım. Bir Temel fıkrasından yola çıkmadım ama Theseus'ün gemisi konusunu Temel'e bağladım.
Aynı türden bir makale bu "iki olasılık var…" fıkrasından yola çıkarak "ciddi" ve akademik görünümlü bir makale yazabilir misin?
Fıkrayı ve benim yazdığım makaleyi bu linkde bulabilirsin, veya pdf olarak da yollayabilirim.

çok bilinen örnek fıkralar

İki olasılık var…

Temel ile Dursun konuşuyorlardı…
Temel Dursun’a sorar:
Savaş çıkarsa yandık galiba.
Dursun düşündü:
İki olasılık var, dedi.
Ya çıkar ya çıkmaz.
Çıkmazsa mesele yok, çıkarsa iki olasılık var:
Ya çürüğe çıkarız ya askere alınırız.
Çürüğe çıkarsak mesele yok, askere alınırsak iki olasılık var:
Ya geri cephe ya ileri cephe.
Geri cephede kalırsak mesele yok, ileri cepheye gidersek iki olasılık var:
Savaşı ya kazanırız ya kaybederiz.
Kazanırsak mesele yok, kaybedersek iki olasılık var:
Ya esir düşeriz ya ölürüz.
Esir düşersek mesele yok, ölürsek iki olasılık var:
Ya gömerler ya kağıt fabrikasına yollarlar.
Gömerlerse mesele yok, kağıt fabrikasına yollarlarsa iki olasılık var:
Ya gazete kağıdı ya tuvalet kağıdı.
Gazete kağıdı olursak mesele yok, tuvalet kağıdı olursaaak… İşte o zaman yandık Temel!

temel mantığı

evet hayır soruları sorarak akıl yürütmek
Aristo'da bu şekilde akıl yürütüyor

defterden notları bul

bulamadım

Theseus'ün gemisi ve Temel

kalem konusunda felsefe konularına girmişim burada
varoluş nedir diye soruyoruz
Bu kalem nedir diyoruz ama cevabımız yok
Kalemin kalemleğini yazdığı yazıyla mı ölçersek bu da belli değil ki
Bir kere iç değişebiliyor aynı M uçla her kağıda değişik yazıyor kağıdın kalitesine göre
Mürekkep de kalemin karakterini değişiyor, renk değişiyor, akışkanlık değişiyor
Kalemin yazısı mürekkebin akışkanlığına da bağlı ayrıca mürekkep kalemin bir parçası mı değil mi
Kalemin boyutları ve ağırlığı var.
Boyutları kapağı takıp yazarsan başka kapaksız yazarsan başka
Ucun sertliğine göre çizginin kalınlığı da değişiyor
ayrıca kalem pasif bir şey canlı bir şey değil yani hiç yoktan canlanıp yazı yazmaya başlamıyor. O zaman kalemi kullanan da kalemin bir parçası
bu tanımları nasıl yapacağız
Bu da sonunda, dikkatli baktıkça, Theseus'ün gemisi denen felsefi probleme benziyor
Bu problem genel olarak şöyle ifade edilir: Theseus diye antık Yunanda bir gemi sahibi varmış. Bu arkadaş zaman içinde gemisini defalarca tamir etmiş. Direk kırılmış direği değiştirmiş, eskiyen kaplamaları değiştirmiş, dümen sistemi eskimiş onları da değiştirmiş, sonra bir gün ismini de değiştirmiş, yelkenler zaten arada bir değişiyor vs. vs.
Filozoflar merak etmiş bütün parçalarını değiştirmiş olsak bu hala Theseus'ün eski gemisi olur muydu?
Veya hangi noktada, hangi tamirden sonra geminin artık eski gemi olduğunu söyleyebiliriz? Bu konu için bir standard var mı_ Kriter nedir? Belki bütün parçalar değişmiştir ama Theseus'un orijinal gemisindan sadece bir çive kalmıştır. Bu tek çivi bütün gemiyi temsil edebilir mi? Gemiyi ne kadar değiştirip hala gemi aynı kalmıştır diyebiliriz?
Büyük Türk filozofu Trapezous'lu Temel Reis, bu klasik problemi çok daha basit bir şekilde anlatmıştır
Temel'in fıkra külliyatında "dedemin dedesinin baltası" diye geçer. Temel eline çok ucuza aldığı yeni bir baltayı eski ve antika diye yüksek fiyata satmaya çalışır. Alıcılar bu balta çok yeni dediklerinde de balta çok eski yüzyıllardır bizim ailededir, ama dedem sapını değiştirmişti ben de yeni balta kısmını yeniledim, tabii daha önce de kimbilir kaç kere yenilenmiştir diye Theseus konusuna giriş yaparak, balta yenilendi ama meşhur Theseus problemine göre balta aynı baltadır der.
Temel böylece Theseus'un milyon parçalı gemisi problemini sadece 2 parçaya indirgeyip herkesin anlayabileceği basit bir probleme indirgemiş olur.
Bu Temel'in baltası problemi derin bir felsefi problem olarak bir çok ilgisiz konuda karşımıa çıkıyor. İşte bir örnek. Dark Side of The Moon isimli tüm zamanların en çok satan plağını yapmış olan Pink Floyd grubunun bu plaktaki meşhur sololarını atarken kullandığı söylenen [marka] gitar satışa çıkmış ve adamın biri bu gitara [milyon dolar] verip almış.
Çünkü grubun gitaristi David Gilmore bu gitarı kullanmış. Tamam da aradan geçen zaman zarfında gitarın telleri kimbilir kaç kere değiştirildi. Teller bir gitarı tanımlayan parçalar değil mi? Belki başka parçaları da değişti. Telleri değişmiş gitar hala aynı götar mıdır?
Üstelik gitarın kendisi bu soloları atmıyor ki, gitarı çalan sanatçı olmadan gitarın hiçbir değeri veya anlamı yok ki.
Sanatçı sırayla tellere basmış ve bu sesler havada ses dalgaları olarak yayılmış, dalgaların çoğu yokolup gitmiş bazıları ise stüdyodaki teyplere kaydedilmiş.
Temel burada da klasik felsefe sorusu "bir şarkı nedir?" sorusunu soruyor.
Şarkı bestecinin kağıda yazdığı notalar mı? Bu notalar çalındığında çıkan sesler mi? Yoksa kayededilmiş sesler mi? Bunların hepsi bambaşka şeyler ve sesler.
Aynı şarkıyı aynı besteyi gitarda çalabilirsiniz, piyanoda çalabilirsiniz, hızlı çalarsınız, yavaş çalarsınız.
Kayıt edilen şarkı başka bir alette çaldığınız zaman her aletin özelliklerine göre başka sesler duyarsınız. Bunları hangisi "gerçek" şarkıdır.
En ucuz "kaset teyp" var ve en yüksek sadakatta çalan milyonluk ses sistemleri var. Bu sistemlerin "sadakatı" arttıkça gerçek şarkıya yaklaşıyorlar mı? Hayır. Tam aksine uzaklaşıyorlar. Daha doğru gerçek şarkı diye bir şey yok.
Ama yine de sabit kalan bir şeyler var ki, "comfortably numb" solosunu duyunca, onu bir amatör de ucuz bir gitarda çalıyor olsa soloyu tanıyoruz.
Yani telefonda çalarsanız başka sesler duyarsınız en pahalı ses sisteminde çalarsanız başka ses duyarsınız ama yine de bir "melodi" sabit kalmış oluyor.
Peki şarkının notalarını ne kadar değiştirirsek başka bir şarkı olur?
Bir notayı yanlış basarsak herhalde başka şarkı olmaz.
Yani Theseus'un gemisi veya Temel'in baltası felsefenin en temel konularından biri olmalı çünkü birçok şekillerde hiç ummadık yerlerde karşımıza çıkabiliyor. Bunun bir sebebi de bu dünyada mutlak yüzeylerin olmamasıdır, bütün yüzeyler tanımlamadır.

Temel'in takası ve Dursun'un çakısı

Bunlar daha uygun olur bence yani Theseus'un gemisi yerine Temel'in takası, basitleştirmek için de Dursun'un çakısı, çünkü çakı da iki parçadan oluşur bıçak ve sap.
O zaman burada Temel ve Dursun arasında bir diyalog (fıkra) yazmak gerekiyor. Nasıl ki Platon veya Sokrates diyaloglar aracılığı ile felsefe yapmış Temel de fıkraları ile felsefe yapar
Ama bunları yazmak bayağı iş, vakit ayıramıyorum