İstanbul Boğazı'nın temel kimliği nedir? Bir metropolün ortasındaki ulaşım koridoru mu, yoksa korunması gereken yaşayan bir peyzaj mı?

1. Bu projeyi Chatgpt'ye sordum tam cevabını bu linkde okuyabilirsiniz. Burada sohbetin bir özetini veriyorum.
   
2. İstanbul Mimarlar odası belgesel yarışması için bir belgesel yapmayı düşünüyoruz.
   
3. Chatgpt ilk olarak "İstanbul Boğazı eski haline dönsün" gibi nostaljik bir söylemle başlama dedi.
   
4. Daha genel olarak "bir şehir doğal bir varlık olarak yeniden düşünülebilir mi?" diye sor dedi.
   
5. Aslında bütün dünyada böyle bir trend varmış.
   
   1. Kore'de Cheonggyecheo diye büyük bir kentsel dönüşüm projesi yapmışlar.
      
   2. Paris otomobilleri Seine nehrinden uzaklaştırıyormuş.
      
   3. Madrid otoyolu yer altına alıp üstüne harika bir yeşil alan yapmış Madrid Rio Project
      
   4. San Francisco depremden sonra sahil otoyolunu kaldırmış.
      
6. "Boğaziçi'ni Milli Park yapalım" derken aslında dünya çapında devam eden bir tartışmanın İstanbul ayağını anlatmış oluyoruz.
   
7. Fakat Chatgpt "Boğaz Milli Park olsun" söyleminin negatif tepki alacağını düşünmüş ve "Boğaz Milli Park olsaydı nasıl görünürdü?" diye sor diyor. Böylece bir düşünce deneyi yapmış oluyoruz.
   
8. Biz Boğaz'ın eski halini sadece eski fotoğraflardan ve gravürlerden biliyoruz.
   
9. En simgesel değişim Boğaz'ın tepelerinde olmuş. Daha 1970'lerde bile tepelerin boş olduğu görülüyor. Şimdi tamemen betonlaşmış durumda.
   
10. Biz her şeyi kamulaştırıp yıkmayı ve doğayı geri almayı istemiyoruz. Köprüler ve bağlı otoyollar ve beton mahalleler artık kalıcı olarak Boğaz'ın bir parçası olmuşlar. Kamulaştırma belki 100-150 yıl içinde çok uzun vade bir plan dahilinde yapılabilir. Eğer Boğaz'ın bu hale gelmesi bir asır sürdüyse, geri dönüşümü de bir o kadar sürür. Fakat, şu anda yapabileceğimiz şeyler de var.
    
11. Mesela, sahil yolunun belli kısımları hafta sonları araç trafiğine kapatılabilir.
    
12. Önce Boğaz'ın coğrafi sınırlarını çizmemiz gerekiyor. Çalışma alanımız neresi olacak? Sadece sahil şeridi mi? Tepeler dahil mi? Nereye kadar? Bunlar hep şehir plancıları tarafından tartışılarak ve kararlaştırılacak.
    
13. Bugün elimizde ne var? Geriye ne kalmış?
    
14. Kimlerle konuşabiliriz?
    
    1. Şehir plancıları
       
    2. Peyzaj mimarları
       
    3. Deniz biyologları
       
    4. Ormancılar
       
    5. Kuş bilimciler
       
15. Eğer 1970'lere geri dönebilseydik bugünkü bilincimizle ne yapardık?
    
16. Binaları yıkmak ve betonlaşmayı geri döndürmek çok ileri aşamada olabilir, peki şimdi ne yapabilir? Hangi küçük adımları atabiliriz?
    
17. Boğazı Milli Park mantığıyla düşünmek istiyoruz.
    
18. Chatgpt direk olarak "Milli Park" konusu ile başlamasan daha iyi olur diyor.
    
19. İnsanlar kamulaştırmadan korkar. "Yalılar ne olacak" diye sorarlar. "Milli Park yasal olarak mümkün değil" diyebilirler.
    
20. Boğaz yaşayan bir sistem olarak görülmeli. İnsan bu sistemin içinde sadece bir aktör.
    
21. Bu soruyu da sorabiliriz: "Yüz yıl sonra insanlar bize baktığında, Boğaz için elimizden geleni yaptığımızı mı düşünecekler, yoksa elimizdekinin değerini anlayamadığımızı mı?"
    
22. İlgili konular:
    
    1. Tarih
       
    2. Şehir planlama
       
    3. Ekoloji
       
    4. Mimarlık
       
    5. Kültürel hafıza
       
    6. Dünyadaki benzer dönüşüm projeleri ve İstanbul için çıkarılacak dersler
       
23. Not olarak şunu da ilave edelim: Bu aşamada, ben bunu ütopik bir proje olarak görüyorum, siyasi, hukuki, ekonomik ve yapılabilirlik engellerini yok sayıyorum.
    
24. "Hukuk, siyaset, ekonomi ve yapılabilirlik engelleri olmasa ne yapabilirdik," sorusunu soruyorum.
    
25. Şehircilikte eski hedef "şehir doğaya doğru genişlesin, doğayı işgal etsin"di. Dünya bunun tam tersini yapıyor artık: "Mümkün olduğu kadar doğaya ve yayaya yer açılsın".
    
26. Bu proje ile Boğaz'da yapılmak istenen aslında kentsel dönüşümden daha fazlasıdır: "Boğaz'a sadece bir ulaşım koridoru veya emlak alanı olarak değil, yaşayan bir doğal sistem olarak bakabilir miyiz?"
    
27. Bu "Boğaz'ı bir park yapalım" fikrinden daha kapsamlı bir proje çünkü işin içinde ormanlar, kıyılar, kuş göç yolları, deniz ekosistemi, kültürel miras ve ulaşımın birlikte düşünülmesi var.
    
28. Bu soruya cevap bulmalıyız: "İstanbul Boğazı'nın temel kimliği nedir? Bir metropolün ortasındaki ulaşım koridoru mu, yoksa korunması gereken yaşayan bir peyzaj mı?"
    
29. İlgilenen kişilerin yorumlarını bekliyorum.